Eyüp Belediyesi Genç Akademi

İlk Bibliyografik Metin; El-Fihrist

Eyüp Genç Akademi tarafından düzenlenen Medeniyet Mimarları programı 3 Mart Perşembe günü saat 18.30’da Kara Süleyman Tekkesi’nde gerçekleşti. Programın bu haftaki konusu “İbnü’n-Nedîm” ve Biyo-Bibliyografik Eseri el-Fihrist idi.

İslam tarihinde ilk biyo-bibliyografik esere sahip İbnü’n-Nedim’in, Bağdat gibi ilim, ticaret ve kültür yönünden gelişmiş bir şehirde yaşamış olmasının, böyle bir eserin ortaya çıkışının hayat hikâyesini sunduğunu ifade eden Yrd. Doç Dr. Müstakim Arıcı, İbnü’n-Nedim’in hayatı ile ilgili fazla bir bilgiye sahip olunmadığını, El-Fihrist eserinden yola çıkarak hayatına dair bir takım yorumlar yapılabileceğini söyledi. Sarayda halifelerin veya sultanların en yakınında bulunan kişilere ‘Nedim’ denildiğini, İbnü’n Nedim’in babasının nedim, kendisinin ise varrâk olduğuna değinen Arıcı, El-Fihrist eserinde Ehl-i sünnet için “haşeviyye”, Eşariye için “mücbire”, Şiiler için ise “hassi” ifadesini kullanması hasebiyle İbnü’n Nedim’in Şii olduğunu ifade etti. Türkçeye çevirisinin yakın bir tarihte Prof. Dr. Ramazan Şeşen tarafından yapıldığı Kitâbu’l-Fihrist olarak da bilinen El-Fihrist’in, İbn’ün Nedim’in günümüze ulaşan tek eseri olduğunu belirten Arıcı, İbn Nedim’in kendi tanımlaması ile El-Fihrist , “Arap ve Arap olmayan (acem) bütün milletlerin Arap dilinde bulunan kitaplarının fihristidir. Başlangıcından asrımıza kadar (H. 377) ortaya çıkan bütün ilimlerin sınıflarına, musanniflerinin haberlerine, müelliflerinin hayatına, neseplerine, doğum ve ölüm tarihlerine, ülkelerine, menkıbelerine ve cedlerine dairdir.” dedi.

 

El-Fihrist’in Muhtevası

 

On makaleden oluşan İbn Nedim’in eseri El-Fihrist’te kutsal kitaplar, dil, tarih, şiir, kelam ve tasavvuf, fıkıh ve hadis, felsefe ve tıp, sihir, büyü, efsane, mezhepler tarihi, simya ve kimya gibi bir çok konunun ele alındığını ifade eden Müstakim Arıcı, İbn Nedim’in böyle ciddi bir eseri ele almasının hem büyük bir özgüvenin hem de İslam medeniyetinin gelişmişliğinin göstergesi olduğunu vurguladı. “Klasik İslam literatürünü bütün yönleriyle ilk defa tedvin eden bu eser, sistematik bibliyografya eserlerinin öncüsü olmakla beraber El-Fihrist’in kaynaklarına bakıldığında aslında günümüze kadar ulaşmayan pek çok eserin bulunduğunu göstermektedir.” diyen Arıcı, eserin şifahi ve yazılı kaynaklarına değindikten sonra dersi sonlandırdı.